Czym jest anonimowość?

Anonimowość często mylona jest z prywatnością, choć w rzeczywistości pełnią zupełnie inne funkcje.
Prywatność dotyczy tego, co o nas wiadomo.
Anonimowość z kolei dotyczy tego, kim jesteśmy w danym kontekście.

Możliwe są różne kombinacje:

• Można mieć prywatność bez anonimowości.
• Można być anonimowym bez prywatności.
• Można też — i to jest najzdrowsze — mieć jedno i drugie.

Oddzielenie tożsamości od działania

Najprostsza definicja:

Anonimowość to możliwość wykonywania działań bez ujawniania swojej tożsamości.

Nie chodzi (znowu) o ukrywanie się, tylko o to, by to, co robisz, nie było automatycznie powiązane z tym, kim jesteś.

Tu tkwi sedno: Systemy – publiczne i prywatne – dążą do maksymalnej identyfikowalności użytkownika, bo zwiększa to ich przewidywalność i efektywność.
A co to daje tobie?

W takich modelach użytkownik, którego nie da się łatwo przypisać do profilu, obniża jakość danych systemu.

Tacy ludzie są dla systemu niewygodni, bo trudno ich przewidywać i monetyzować.

Przykłady:

• możesz anonimowo czytać ten artykuł — bez konieczności ujawniania, kim jesteś,
• możesz kupić bilet bez podawania numeru PESEL,
• możesz wyrazić opinię bez ryzyka odwetu,
• możesz przeglądać internet bez kogoś, kto liczy każde twoje kliknięcie.

W praktyce anonimowość często rozbija się o procedury instytucji.
Systemy domyślnie dążą do identyfikacji — nawet tam, gdzie nie jest to konieczne.
Dlatego warto rozumieć, kiedy identyfikacja jest wymagana, a kiedy jest to forma nadzoru i kontroli.

Anonimowość to bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej

W świecie fizycznym anonimowość jest naturalna.

Gdy idziesz ulicą:

• nikt nie zna twojego imienia,
• nikt nie zna twojej historii,
• nikt nie wie, gdzie pracujesz,
• nikt nie śledzi każdego kroku.

Nie biorę tu pod uwagę miejskiego monitoringu. Jeszcze nie — to temat na osobny odcinek.

Wszystko to jest normalne, zdrowe i potrzebne.

W internecie jest odwrotnie — każdy krok zostawia ślad.
Każdy ślad jest przypisywany do profilu.
Każdy profil jest monetyzowany.

Anonimowość przywraca równowagę.

Anonimowość to tarcza przed oceną i represją

Nie każdy może mówić pod własnym nazwiskiem i nie każdy powinien to robić.

Są takie sytuacje, w których anonimowość nie jest wyborem, tylko warunkiem bezpieczeństwa.

Najbardziej widać to tam, gdzie brak anonimowości niesie realne ryzyko:

• osoby w krajach autorytarnych,
• osoby w trudnych sytuacjach życiowych,
• osoby szukające pomocy,
• osoby o niepopularnych opiniach,
• osoby, które po prostu chcą spokoju.

Anonimowość nie jest narzędziem do nadużyć, choć — jak każde narzędzie — może być tak wykorzystywana.
Pojedyncze patologie nie zmieniają faktu, że jej główną funkcją jest działanie bez identyfikacji.

Wyjątek nigdy nie powinien być traktowany jak reguła.

Anonimowość to wolność od profilowania

Firmy technologiczne nie potrzebują twojego imienia, bo wystarczy im:

• adres IP,
• identyfikator urządzenia,
• historia kliknięć,
• lokalizacja,
• metadane.

Wszystko to i o wiele więcej składa się na obraz dokładniejszy niż ten, jaki mają o tobie twoi znajomi i najbliższa rodzina — a czasem nawet ty sam.

Właśnie tutaj anonimowość zaczyna mieć realne znaczenie — przestaje być ideą, a staje się praktycznym narzędziem ochrony.

Anonimowość rozdziela tożsamość od działania.

W systemach informacyjnych to powiązanie jest kluczowe dla profilowania i kontroli.

Anonimowość to prawo do eksperymentowania

Człowiek uczy się poprzez próby i błędy, a anonimowość pozwala:

• zadawać pytania bez wstydu,
• szukać informacji bez lęku przed oceną,
• zmieniać zdanie bez społecznego wyroku,
• rozwijać się bez presji.

Bez anonimowości każdy błąd staje się kolejną częścią twojego trwałego profilu.

Anonimowość to nie to samo co prywatność

To dwie różne tarcze — i obie chronią cię przed innymi rzeczami.
Warto to zapamiętać:

• Prywatność - kontrola nad informacjami o sobie.

• Anonimowość - to brak powiązania między tym, co robisz, a tym, kim jesteś.

Możesz mieć anonimowość bez prywatności — kamery nie wiedzą, kim jesteś, nie mają twojego nazwiska, PESEL-u ani konta. Jeszcze nie mają.
Ale widzą wszystko, co robisz: gdzie idziesz, co oglądasz, co bierzesz do ręki, jak się zachowujesz.
To jest anonimowość bez prywatności.

Możesz mieć prywatność bez anonimowości.
Lekarz zna twoją tożsamość, ale treść rozmowy jest chroniona.

Możesz mieć jedno i drugie — jak w Torze, jeśli połączysz go z dobrymi praktykami.
To moment, w którym tożsamość i aktywność wreszcie się rozdzielają.
W sieci to układ, który daje najwięcej realnej ochrony.

Najlepiej mieć obie opcje.

Polecana literatura

Kilka książek, które budują odporność poznawczą:

• „Sztuka podstępu” — Kevin Mitnick
• „KGB dzisiaj” — John Barron

Podsumowanie

W tym odcinku rozłożyłem anonimowość na czynniki pierwsze: w internecie i w codziennym życiu.

Anonimowość to:

• ochrona tożsamości,
• wolność od oceny,
• bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej,
• tarcza przed profilowaniem,
• prawo do eksperymentowania,
• fundament wolnego społeczeństwa.

Nie jest luksusem, nie jest podejrzana ani w jakikolwiek sposób nacechowana negatywnie.

Jest normalna, zdrowa i przede wszystkim — potrzebna.

Anonimowość nie jest celem, tylko warunkiem, który zmienia sposób działania człowieka w systemach informatycznych, ale także w życiu poza internetem.

W kolejnym odcinku opowiem o znaczeniu prywatności - dlaczego warto ją chronić.